'Fizik Nedir' Kategorisindeki Yazılar
Gözle görülmeyen, doğru çizgi halinde yayılan, mıknatısın etkisi altında kalmayan ışınlara verilen ad. Ünlü Alman fizikçilerinden Roentgen tarafından 1896 yılında Geissler tüpleri ile yapılan bir deney sırasında bulunmuştur. Roentgen, bu tüplerle deney yaptığı sırada, masada bulunan bir billurun flüerörans hale geldiğini görmüştür. Deneylerini ilerletmiş, aynı olayın, tüple billur arasına siyah bir kâğıt konması halinde de devam ettiğini görmüştür. Roentgen “X ışınları” adını verdiği bu ışınların, katot ışınlarının cama çarpması ile meydana geldiğini ve cam yerine bir maden kullanılması halinde daha iyi sonuç alındığını görmüştür.
Özellikle tıpta kullanılması ile büyük faydalar sağlayan X ışınları ile kemiklerin ve iç organların filmlerini çekmek imkânı sağlanmış, böylece, tıpta geniş ölçüde ilerlemeler olmuştur.
25 Şubat 2007
Cisimlerin titreşiminden meydana gelen fiziksel bir olay. Fakat sıvı, katı , gaz cisimlerinin titreşimlerinin ses olabilmesi için, bu titreşimlerin saniyede 20 den 20.000 e kadar olması gereklidir. Ses titreşimleri, havaya çarpınca, suya atılan bir taşın meydana getirdiği halkalar gibi, havada her yönde ilerleyen titreşimler meydana getirir. Böylece ses, havada “ses dalgaları” halinde yayılır. Ses dalgaları, kulağımıza gelirler. Kulak zarında da aynı titreşimleri meydana getirerek sesi duyma olayı meydana gelmiş olur.
Sesin, ses dalgaları halinde yayılması, ışık kadar olmasa bile (ışık saniyede 300.000 kilometre hızla gider), hızı oldukça fazladır. Saniyede 331 metre gider.
Sesin başlıca üç özelliği vardır : a - Şiddeti (sesi meydana getiren titreşimlerin büyüklüğüne, ses kaynağından olan uzaklığa bağlıdır), b - Yüksekliği (saniyedeki titreşim sayısına bağlıdır; titreşim ne kadar çok olursa, ses o kadar ince olur), c - Tonu (aynı yükseklik ve aynı şiddetteki sesleri birbirinden ayırt etmemize yarayan özellikleridir; titreşen maddenin cinsine göre değişir). Ses titreşimlerinin, belirli bir zaman aralığında eşit olması, “gürültü” yü meydana getirir. Belirli bir armoni içinde karışan ses dalgaları ise müziği meydana getirir.
25 Şubat 2007
Demir ve nikel’i çekip taşıyabilen çubuğa verilen ad. Bu şekilde demir parçalarını çekme, yani mıknatıslık, milâttan birkaç yıl önce, Batı Anadolu’da bulunan Yunan şehirlerinden Maguesia (bugünkü adiyle Manisa) şehri yakınlarında gözlenmiştir. Siyah ve ağır bir taşın (bileşiminde demir oksit olan bir taş) demir parçalarını çektiği görülmüş, bu olaya da (magnetite) adı verilmiştir.
Bu tabiî mıknatısların yanında, bir çelik parçasını tabiî bir mıknatıs taşına ya da çelik bir mıknatıs çubuğa sürtmek suretiyle ve elektrik yoluyla geçici mıknatıslık da elde edilebilir. Çubuk şeklinde bir mıknatısta, demir tozlarının bu mıknatıs çubuğun uç kısımlarında daha büyük bir şiddetle çekildiği görülür. Bu noktalar bir mıknatısın “kutup noktaları” dır. Kuzey yöne dönen mıknatıs kutbuna “kuzey kutbu” (N), güneye dönen mıknatıs kutbuna “güney kutbu” (S), adı verilir. Aynı addaki mıknatıs kutupları birbirlerini çekerler. Ancak, bir mıknatısın kuzey ve güney kutuplarını birbirinden ayırmak mümkün değildir. Bu değişik kutupta olma özelliği, demir çubuğun en küçük parçalarının bile “molekül mıknatıs” özelliği taşımalarındadır.
Bir mıknatıs iğnesinin düşey bir düzlem içinde aşağı yukarı hareket edebilir bir şekilde asılması halinde, yatay durmadığı görülür. Bu iğne mıknatıs, yatay eğilme açısı yapar (Türkiye’de 60°). Bu açı kuzeye gidildikçe büyür. Bu özellik, yer kürenin, büyük bir mıknatıs gibi etki etmesinden ileri gelmektedir.
25 Şubat 2007
Bir cismin hareketini doğurabilen ya da değiştirebilen kudrete verilen ad. Bir kuvveti belirtmek için a - Uygulama noktasını (yani cismin üzerinde etki yaptığı noktayı), b - Doğrultusunu yani boyunca etki yaptığı doğruyu, c - Yönünü (yani uygulama noktasını sürüklemeğe çalıştığı yönü), d - Büyüklüğünü ya da şiddetini bilmek gerektir.
Kuvvet birimi “kilogram-ağırlık”tır. Bu, Paris’te Ağırlıklar ve Ölçüler Uluslararası Bürosunda muhafaza edilen iridyomlu platinden yapılmış bir ayar bloka etki eden yer çekimi kuvvetidir; çok yaklaşık olarak dünyanın, + 40 santigratta ve boşlukta alınacak olan bir desimetre küp saf suya Paris’te etki eden çekim kuvvetini temsil eder.C.G.S. (santimetre, gram saniye) sisteminde kuvvet birimi dindir. Değeri, Paris’te bir kilogram ağırlığın 1/981000 parçasıdır.
Buna göre bir gram ağırlık, Paris’te 981 din değerindedir.
25 Şubat 2007
Bir noktası bir yere dayanan ve bir cismi kolaylıkla kaldırmaya yarayan araçlara kaldıraç denir. Büyük ağırlıkları, kolaylıkla ve fazla kuvvet kullanmadan kaldırdıkları için, kaldıraçlar, günlük hayatta en çok kullanılan araçlardandır. Sırık, maşa, bahçe küreği, fındık kıracağı, terazi, makas, tahterevalli hep birer kaldıraçtır. Kaldıraçlara örnek olarak bir sırığı alıp incelediğimizde bir kaldıraçta, başlıca üç önemli nokta görürüz :
1 - Kuvvet noktası, 2 - Destek noktası, 3 - Direnç noktası.
Kuvvet noktası, ağırlığı kaldırmak için sırığa basılan noktadır. (A).
Destek noktası, sırığın altına konan destektir (B).
Direnç noktası, ağırlığı kaldıran yerdir (C).
Kuvvet noktasından destek noktasına kadar olan yere (yani A C araşma) kuvvet kolu, destekten direnç noktasına kadar (yani C B arası) olan yere de direnç kolu denir.
Bir kaldıraçta önemli olan, kuvvet kolunun, direnç kolundan çok uzun olmasıdır. Kuvvet kolu, direnç kolundan ne kadar fazla uzun olursa, bir ağırlığı kaldırmak için gerekecek kuvvet, o kadar az olacaktır. Bunu, bir formül olarak, şu şekilde yazabiliriz.
Kuvvet X Kuvvet kolu = Direnç X Direnç kolu Kaldıraç çeşitleri :
Kaldıraç, kuvvet ve direnç noktalarının değişik yerlerde olmasına göre adlar alırlar. Üç çeşit kaldıraç vardır:
1 - Birinci çeşit kaldıraçlar : Kuvvet bir başta, destek ortada, direnç ö-teki başta olan kaldıraçlardır.
Makas, terazi, kayık küreği, bir sandığı yerinden oynatmak için sırıkla yapılan kaldıraç, bu cins kaldıraçlardır.
2 - İkinci çeşit kaldıraçlar : Kuvvet (A) başta, direnç (C) ortada, destek (B) uçta olan kaldıraçlardır.
Fındık kıracağı, çekçek arabası bir çeşit kaldıraçlardır.
3 - Üçüncü çeşit kaldıraçlar : direnç (Ç) bir uçta kuvvet (A) ortada, destek (B) öbür uçta olan kaldıraçlar, dır.
Maşa, bahçe küreği bu çeşit kaldıraçlardır.
Bu çeşit kaldıraçlar bizim, her işimizde kullanabildiğimiz kaldıraçlardır. Bunlardan başka, her zaman için, kaslarımız ve kemiklerimiz, çeşitli kaldıraçlar meydana getirerek hareketlerimizi kolaylaştırırlar.
25 Şubat 2007
Bir kuvvetin uygulanmış olduğu yer üzerindeki etkisi. Fizik bilimi yönünden bu duruma göre iş, bir kuvvet kullanarak bir şeyi hareket ettirmek, yani sürtünme kuvveti, ağırlık kuvveti gibi bazı dirençleri yenmektir. İş, kuvvet doğrultusunda gidilen yol ile oranlıdır. Bu duruma göre de, iş = kuvvet X yol.
İş birimi kilogram - metredir. Bu birim, bir kilogramlık bir kuvvetin, kendi doğrultusunda bir metre boyunca etki ettiği zaman gördüğü işe eşittir.
25 Şubat 2007
Kaynağı akkor haline gelmiş çok sıcak bir madde olan, eşyayı aydınlatıp görmemize ve renkleri ayırt etmemize yarayan bir enerji. Işık, bir ışık kaynağından çıkar. Güneş yıldızlar, akkor haline gelmiş katı cisimler, gazlar birer ışık kaynağıdır. Işık kaynakları tarafından aydınlatılmış cisimlerden; bazıları da etraflarına ışık yayarlar. Bunlar da aydınlatılmış cisimleri meydana getirirler. En doğal ışık kaynağı güneştir. Yeryüzü, güneşin gönderdiği ışıkla aydınlanır.
Bir ışık kaynağından çıkan ışık, doğru yolla çevresine ışınlar halinde yayılır. Işığın yayılma yolu üzerine çıkan cisimlerden saydam olmayanlar ise ışığın geçmesine engel olurlar. Işığın yayılma yolu üzerindeki bu cisimlerin durumuna göre, gölge yarım gölge ve karanlık alanlar belirir.
Işığın da, ses gibi, fakat çok daha büyük bir yayılma hızı vardır. Işığın hızı, ilkin XVII. yüzyılda, Danimarkalı bir astronom tarafından ölçülmüştür. Bu ölçüye ve sonradan yapılan bir çok ölçülere göre, ışığın havada ve boşluktaki hızı saniyede 300,000 metredir.Işık, her hangi bir parlak cisim üzerine geldiğinde, doğrultusunu değiştirerek, geldiği ortama doğru, yine belirli bir doğrultudan gider. Bu olay, ışığın gelme açısı yansıma açısı, ve yansıyan ışın, aynı düzlem içindedir. Gelme açısı da yansıma açısına eşittir.Işık, saydam bir ortamdan, başka saydam bir ortama geçtiğinde ise doğrultusunda bir değişiklik meydana gelmek suretiyle yoluna devam eder. Bu olay,ışığın kırılmasını meydana getirir.
25 Şubat 2007
Cisimlerin üzerinde türlü etkileri olan bir fizik kudreti, bir çeşit enerji. Bilim adamlarının düşüncelerine ve deneylerine göre ısı, maddeleri meydana getiren atom, molekül ve elektronların, çok büyük bir hızla hareket etmelerinden meydana gelen “hareket enerjisi” nden meydana gelmektedir. Bu hareketler bizde ısı duyumunu uyandırır. Isı ağır madde olmadığı, ne hacmi ne de ağırlığı olmadığı İçin çıplak gözle, ya da mikroskopla görülemez.
Yeryüzü için en önemli ısı kaynağı güneştir. Güneş, gönderdiği ışık ışınları
ile yeryüzünü aydınlattığı gibi, ısı da sağlamış olur. Güneş ışığının dışında,ısı kaynağı olan ve bize ısı sağlayan çok çeşitli kaynaklar vardır.
Isı veren bir cisim, sıcaktır. Soğukluk ısı yokluğudur. Bir yeri soğutmakla oraya soğukluk sokmuş olmayız, oradan ısıyı alıp götürmüş oluruz. Bir cismin sıcak ya da soğuk oluşu sıcaklık ya da soğukluk derecesi, “termometre”ile ölçülür.
Isı etkisi altında kalan maddeler (katı maddeler, sıvılar, gazlar) hacımlarında bir değişiklik, bir artma meydana getirirler. Isı miktarı birimi kaloridir.
25 Şubat 2007
Türbinlere akıtılan suyun, jeneratörleri çalıştırmasıyla elde edilen elektrik gücü. Barajlardan, akar sulardan, çeşitli su kaynaklarından borular aracı ile türbinlere akıtılan su, türbinlerden geçerken bunlardaki kanatları iter. Böylece kanatların bağlı bulunduğu silindirler döner. Bu silindirler, bir elektrik jeneratörüne bağlı olduğundan, silindirlerin bu hareketi ile jeneratörler çalışmış olur. Böylece su gücünden elektrik gücü elde edilmiş olur.
Su gücünden elde edilen bu elektrik gücü ucuza mal olduğundan, bu yolla elektrik gücü elde etmek işlemi, önemli gelişmeler kazanmıştır.
25 Şubat 2007
Bir cismin, durağan bir noktaya göre durumunun ya da yerinin değişmesine verilen ad. Olduğu yerde duran bir cisim, dengededir. Denge durumunun bozulması, hareketin olması sonucudur. Hareket, çeşitli durumlara göre, çeşitlilikler gösterir. Hareket, genel olarak ikiye ayrılır: 1 - Çizgisel hareket, 2 -Dönme hareketi. Çizgisel harekette bulunan cisimler, bir çizgi üzerinde ilerler. Cismin üzerinde gittiği çizgi, o cismin “yörünge” sini meydana getirir. Dönme hareketi, bir eksen çevresinde olan harekettir.
Gerek çizgisel harekette gerekse dönme hareketinde, üç şekilde hareket olur: Düzgün hareket, düzgün olmayan hareket düzgün değişen hareket.
Düzgün hareket, zaman ne oluyorsa olsun, ortalama hızı hep aynı olan harekettir. Böyle harekette, hareket eden cismin hızı değişmez, belli zaman aralıklarındaki hızı, zamanla orantısız olarak değişen harekettir.
Düzgün değişen hareket, hızı zamanla orantılı olarak değişen (artan yada eksilen) harekettir. Yani böyle harekette hız, zamanın birinci dereceden bir fonksiyonudur. Böyle harekette hız, zamanla artıyorsa, harekete düzgün hızlanan hareket eğer zamanla azalıyorsa, harekete düzgün yavaşlayan hareket demir.
Tabiatta, canlı ve cansız varlıklar, hareket edip etmediklerine göre üç bölüme ayrılır:
1 - Hareket etmeyen varlıklar. Bunlar, cansız varlıklardır. Topraklar, taşlar, madenler, dağlar, tepeler, kendiliklerinden hareket edemezler.
2 - Bulundukları yerde hareket eden varlıklar. Bunlar da, bitkilerdir. Dikkat edecek olursak, belli bir yere ekilen bir tohum ya da diki|en bir fidan, zamanla gelişir, yer değiştirmediği halde, büyümesine devam eder. Ağaç şeklini alır, ‘Çevresine dallar salar. Bulunduğu yere göre de, güneş ışığını alabilmek için, güneş ışığının geldiği tarafa doğru, yine yerini değiştirmeden döner. Bu yerini değiştirmediği halde, hareket edildiğinin örneğidir.
3 - Tam olarak hareket eden varlıklar. Bunlar da hayvanlar ve insanlardır. Hayvanlar ve insanlar, yiyecek bulmak, yaşamalarının gerektirdiği şeyleri yerine getirebilmek için, devamlı olarak yer değiştirirler ve hareket ederler.İnsan ve hayvanlarda hareket:
İnsan ve hayvanlarda hareket ,iki türlüdür:
1 - İsteyerek yapılan hareketler. Bir hayvanın istediği bir yere doğru gitmesi, bizim koşmamız, bacağımızı, kolumuzu oynatmamız, ağzımızı açıp kapamamız, isteyerek yapılan hareketlerdir.
2 - İstediğimiz dışımda yapılan hareketler. Gerek insanların, gerekse hayvanların, istekleri dışında yaptıkları hareketlerdir. Kanın dolaşımı, kalbin atması, bağırsakların, midenin çalışması gibi hareketler, isteğimiz dışında olan hareketlerdir.
İnsanlarda ve hayvanlarda, isteğimizle olsun, isteğimiz dışında olsun, hareketi sağlayan organlar, kemikler, kaslar ve eklemlerdir .
25 Şubat 2007
Önceki